دارند اجرا مىكنند و نتيجه مىگيرند . ابتدا مدرسه‌اى در جايى تأسيس كردند ؛ و ما چيزى نگفتيم و غفلت كرديم . امثال ما هم غفلت كردند كه جلو آن را بگيرند و نگذارند اصلًا تأسيس شود . كم‌كم زياد شد ، و حالا ملاحظه مىفرماييد كه مبلغين آنها به تمام دهات و قصبات رفته‌اند و بچه‌هاى ما را نصرانى يا بى دين مىكنند « 1 » . نقشه آن است كه ما را عقب‌مانده نگه‌دارند ، و به همين حالى كه هستيم و زندگى نكبت‌بارى كه داريم نگه‌دارند ، تا بتوانند از سرمايه‌هاى ما ، از مخازن زيرزمينى و منابع و زمين‌ها ، و

--> ( 1 ) . نخستين ميسيون پايدار مسيحى در ايران ( هيأتى كه به منظور تبليغات مذهبى به ايران اعزام شده‌بودند ) . ميسيون « نسطورىها » بود كه در سال 1835 م . به سرپرستى يك كشيش ، به نام جاستين پركينز و دكتر ايزاهل گرانت شروع به كار كرد . در سال 1832 م . از سوى « هيأت مركزى ميسيون‌هاى خارجى » امريكا مأموريت داشت اولين مدرسهء به سبك جديد كه جنبه تبليغى مذهبى نيز داشت را در اروميه تأسيس كرد ؛ و در سال 1255 هجرى قمرى توانست حمايت شاه ايران را نيز جلب كند . پيش از اين هيأت‌هاى مذهبى آلمانى ، سوئيسى ، انگليسى و فرانسوى در ايران فعاليت داشتند . « طبق توافقى كه بعداً با انگليسىها به عمل آمد ، شمال و غرب ايران منطقه فعاليت ميسيون‌هاى امريكايى ، و بقيه مناطق حيطه فعاليت ميسيون‌هاى انگليسى شناخته شد » . در سال 1871 م . افزون بر مركز ميسيونرى اروميه ، چهل و هشت مركز مختلف ديگر در خارج از اين شهر داير بود . مراكز ميسيونرى تهران ، تبريز ، همدان و سلماس نيز به ترتيب در سال‌هاى 1871 ، 73 ، 81 ، 85 گشايش يافت . طبق اظهارات باست ، ميسيونر كليساى پرستبرين امريكا ، در سال 1884 ، شمارى از مسلمانان در تهران و تبريز در مراسم عبادى پروتستان‌ها شركت مىكردند . نظرى به كارنامه سال 1884 م . ميسيونرهاى امريكايى نشان خواهد داد كه وسعت فعاليت‌هاى آنان تا چه حد بوده است : ادارهء 24 ميسيون امريكايى در تهران ، اروميه ، همدان و تبريز ، تعليم و ارشاد 230 مددكار بومى ؛ ادارهء 25 كليسا با 1796 شركت‌كننده ؛ برگزارى 4578 مراسم مذهبى ؛ شركت 208 دانش‌آموز در مدارس شبانه‌روزى با تعليم 2452 دانش‌آموز در مدارس روزانه ؛ و انتشار 1680890 صفحه چاپى و دريافت 1910 دلار اعانه . سليسون فعاليت ميسيونرهاى كليساى انگليكن را بيشتر مصروف اصلاح كليساى نسطورىها دانسته است . به اعتقاد او پرستبرين‌ها بيشتر خواهان تغيير مذهب مسلمانان بودند . روابط سياسى ايران و امريكا ، آبراهام سليسون ، ترجمه محمدباقر آرام ؛ نقش كليسا در ممالك اسلامى ، مصطفى خالدى و عمر فروخ ، ترجمه مصطفى زمانى .